Konspekt lekcji dla III klasy gimnazjum
Temat: Łuk odruchowy. Rodzaje odruchów. Zakres treści programowych: Cele nauczania: Wiadomości :
- • Uczeń zna pojęcia: istota szara = kora mózgowa, istota biała
- • Uczeń zna ułożenie istoty szarej i białej w mózgu i w rdzeniu
- • Uczeń zna pojęcia: łuk odruchowy, bodziec, receptor, efektor, odruch, odruch warunkowy i bezwarunkowy
- • Uczeń zna przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych
- • Uczeń zna postać Iwana Pawłowa
- • Uczeń zna pojęcia: niższe i wyższe czynności życiowe
Umiejętności: - • Uczeń potrafi podać położenie istoty białej i szarej w mózgu i w rdzeniu
- • Uczeń potrafi na podstawie ułożenia istoty białej i szarej rozpoznać czy chodzi o mózg czy o rdzeń kręgowy
- • Uczeń potrafi wyjaśnić przyczynę odmiennego ułożenia istoty szarej i białej w mózgu i w rdzeniu
- • Uczeń umie wyjaśnić różnicę między odruchami warunkowymi a bezwarunkowymi oraz podać przykłady
- • Uczeń potrafi wyjaśnić różnicę między niższymi a wyższymi czynnościami życiowymi
Postawy i przekonania: - • Uczeń rozwija zdolność obserwacji
- • Uczeń rozwija aktywność poznawczą
- • Uczeń kreuje postawę badacza
Metoda nauczania: pogadanka, praca z podręcznikiem
Typ lekcji: lekcja obejmująca kilka momentów procesu nauczania Forma organizacyjna: praca zbiorowa, praca indywidualna Strategia nauczania: A, O
Środki dydaktyczne: schemat mózgu, film – łuk odruchowy, schemat łuku odruchowego,
Literatura dla nauczyciela: „Biologia dla klas III liceum” Henryk Wiśniewski „Biologia 1” Jacek Balerstet, Waldemar Lewiński, Jan Prokop, Karol Sabath, Grażyna Skirmuntt
Literatura dla ucznia: „Świat wiedzy”
Plan lekcji: Czas: 2 min Sprawy organizacyjne 3 min Wprowadzenie do nowego tematu lekcji. 25min Omówienie nowego tematu lekcji. 10min rekapitulacja, notatka, zadanie domowe
TOK LEKCJI:
Po wykonaniu czynności organizacyjnych, nauczycielka zadaje pytania mające na celu powtórzenie wiadomości z ostatnich lekcji: - - Co jest podstawową jednostką budującą układ nerwowy?
- - Jak zbudowany jest neuron?
- - Jak przebiega przewodzenie impulsów?
- - Jak dzielimy układ nerwowy?
- - Na jakie części dzielimy mózg? Podpiszcie rysunek.
- - Jakie ośrodki znajdują się w poszczególnych płatach?
- - Jakie są funkcje układu nerwowego?
- - Z jakimi układami współpracuje układ nerwowy?
- - Bardzo dobrze. Powiedzieliśmy sobie jak dzieli się mózg, a z czego zbudowany jest mózg?
- - Co tworzy istotę szarą, a co białą?
- - Jakie jest ułożenie tych istot w mózgu? – nauczycielka pokazuje na schemacie mózgu to ułożenie.
- - A jak jest w rdzeniu? Dlaczego tak jest?
Zapiszcie więc notatkę: Istotę szarą tworzą ciała komórek, a istotę białą tworzą pęczki wypustek komórek nerwowych. Ułożenie istot w mózgu względem siebie: na zewnątrz istota szara zwana korą mózgową oraz istota biała pod nią. Ułożenie w rdzeniu kręgowym – odwrotnie: istota biała otacza istotę szarą, która leży wewnętrznie i na przekroju poprzecznym tworzy kształt litery H.
Uczniowie oglądają film – łuk odruchowy, a następnie układają z rozsypanki drogę bodźca: Receptor – droga dośrodkowa – mózg (istota szara, istota biała) – droga odśrodkowa – efektor
Uczniowie wspólnie z nauczycielką wyjaśniają poszczególne pojęcia, a następnie zapisują do zeszytu:
Odruch – to automatyczna reakcja ustroju na bodziec działający na receptor, wyzwolona za pośrednictwem układu nerwowego Łuk odruchowy – droga jaką impuls przebywa od receptora do narządu wykonawczego Bodziec – czynnik wywołujące pobudzenie receptorów pochodzący ze środowiska zewnętrznego lub wewnętrznego Receptor – to struktury nerwowe=narządy zmysłów, w których dochodzi do przekształcenia energii działającego bodźca na impulsy nerwowe Efektor – to narząd wykonawczy organizmu żywego, wykonujący lub zmieniający czynność pod wpływem pobudzeń nerwowych np. mięśnie szkieletowe. Efektor wykonuje reakcję czyli daje efekt po zadziałaniu bodźca
Następnie uczniowie podpisują z nauczycielką schemat i wklejają go do zeszytu, a jeden z uczniów go omawia: 
Nauczycielka przechodzi do omawiania rodzajów odruchów. Pyta uczniów: Jak podzielimy odruchy? Jak możemy inaczej określić odruchy bezwarunkowe? A odruchy warunkowe?
Odruchy bezwarunkowe
| Odruchy warunkowe
| • Wrodzone • Wygasające • Odpowiedź na bodziec jest zawsze taka sama • Ich wykonywanie zachodzi bez udziału świadomości co jest istotne ze względu na skrócony czas reakcji, gdyż nie traci się go na analizowanie sytuacji, podejmowanie decyzji o wykonaniu czynności np. cofanie dłoni od gorącego żelazka
• Niższe czynności życiowe: odruchy obronne związane z działalnością ośrodków rdzenia kręgowego i ośrodków podkorowych mózgowia | • Wyuczone • Nabyte • Wygasające • Bardziej złożone • Muszą być podtrzymywane • Powstają podczas życia osobniczego, w czym bierze udział mózg i zaistnienie odruchów warunkowych polega na kojarzeniu bodźca pierwotnego wywołującego odruch bezwarunkowy
• Wyższe czynności życiowe: wykonywane na skutek nabywania czynności życiowych
|
Nauczycielka opowiada historię badań Iwana Pawłowa: badał proces wydzielania śliny u psa, pies wydzielał ślinę automatycznie w wyniku obecności pokarmu w jamie ustnej. Pawłow zastosował dodatkowy, obojętny bodziec – zapalanie żarówki w czasie podawania pokarmu. Po pewnym czasie bodziec świetlny sam wywoływał taki efekt: wydzielania śliny. Utworzył się odruch warunkowy przy udziale bodźca pokarmowego i świetlnego.
Nauczycielka pyta o przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych:
Odruchy bezwarunkowe | Odruchy warunkowe | - • Wydzielanie śliny na widok jedzenia – gdy patrzymy
- na obraz jedzenia, wiemy że coś nam smakuje
• Przy tresurze zwierząt
• Większość dyscyplin sportowych wymaga szybkich - reakcji odruchowych
- • Wydzielanie śliny – kontakt z pokarmem
| - • Rozszerzenie się źrenicy na światło
- • Mruganie powiek
- • Kichanie, kaszel
- • Odruch kolanowy
- • Odruchy obronne
- • Odruch ssania i szukania u noworodków
- • Odruch chwytny
|
Podsumowanie:
- - Co to jest istota szara biała? Istota biała?
- - Jak są one ułożone w mózgu, a jak w rdzeniu?
- - Co to jest łuk odruchowy? Jak przebiega?
- - Co to jest bodziec, receptor, efektor?
- - Czym różnią się odruchy warunkowe od bezwarunkowych?
- - Proszę podać przykłady.
Zadanie domowe: wyjaśnij pojęcie: warunkowanie instrumentalne.
|