Nauczyciele to największa grupa zawodowa, której przysługują przywileje emerytalne. Wzawodzie pracuje 520 tys. osób, a ok. 14 tys. z nich co roku nabywa prawa do wcześniejszej emerytury. To nauczyciele podstawówek, gimnazjów, liceów, wychowawcy zatrudnieni w szkole, domach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, pedagodzy szkolni...
Ale uwaga! Obecne przepisy przestaną obowiązywać z końcem tego roku i wejściem reformy emerytalnej z 1999 roku. Do emerytury na starych, korzystnych zasadach będą mieli prawo tylko ci nauczyciele (urodzeni między 1 stycznia 1949 r. a 31 grudnia 1968 r.), którzy do końca 2008 r. nabędą do niej prawo. Czyli spełnią warunki wiekowe i stażu pracy. Pozostali, jeżeli rząd i związki zawodowe nie dojdą do porozumienia, będą musieli pracować - jak większość Polaków - do osiągnięcia wieku 60/65 lat (kobiety/mężczyźni).
Ile trzeba mieć lat, jaki staż pracy oraz jakie dodatkowe warunki trzeba spełnić, aby zyskać prawo do wcześniejszej emerytury na starych zasadach i czy warto czekać ze złożeniem wniosku -wyjaśniamy poniżej. Na końcu poradnika piszemy o pomysłach rządu na rozwiązanie konfliktu z nauczycielami o emerytury.
Nauczyciel po spełnieniu warunków (o których niżej) może przejść na wcześniejszą emeryturę na dwa sposoby.

EMERYTURA Z KARTY NAUCZYCIELA

Zgodnie z art. 88 „Karty nauczyciela“ na emeryturę (bez względu na wiek) mogą przejść nauczyciele, którzy do końca 2008 r. spełnią warunki:
30 lat stażu pracy, w tym 20 lat woświacie („przy tablicy“), lub
25 lat stażu pracy, w tym 20 lat wszkolnictwie specjalnym,
byli zatrudnieni w szkole na co najmniej pół etatu,
osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. nie mogą należeć do otwartego funduszu emerytalnego (OFE) - to warunek dodatkowy.
Uwaga!ZOFE można zrezygnować. Trzeba złożyć wniosek do ZUS, na którym -poza podaniem imienia, nazwiska, adresu zamieszkania, PESELu, NIP-u - wpisuje się formułkę: „W związku ze złożonym wnioskiem o emeryturę wnoszę owykreślenie mnie z rejestru członków otwartych funduszy emerytalnych i jednocześnie wnoszę o przekazanie do budżetu państwa środków pieniężnych zgromadzonych na moim rachunku w otwartym funduszu emerytalnym“. Jeśli nauczyciel spełni powyższe warunki, ZUS ustali emeryturę na obecnych, korzystnych zasadach, a OFE wpłaci pieniądze do budżetu państwa (podstawa prawna - ustawa z 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych oraz niektórych innych ustaw, DzU nr 17, poz. 95).
Ważna informacja! Nie trzeba składać wypowiedzenia w pracy! Jeszcze do niedawna prawo do emerytury bez względu na wiek przysługiwało nauczycielom tylko wtedy, gdy rozwiązali tzw. stosunek pracy. Mówiąc wprost - złożyli udyrektora wypowiedzenie. Nauczyciele z co najmniej 30-letnim stażem, aby mieć gwarancję zachowania obecnych uprawnień do wcześniejszej emerytury, musieli na nią przejść najpóźniej w tym roku. A to oznaczało złożenie wypowiedzenia do 31 maja 2008 r. W„Karcie“ było bowiem zapisane, że nauczyciel zwalnia się do końca roku szkolnego (zgodnie zprawem to koniec sierpnia), ale z trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Zapis ten usunięto w ubiegłym roku.
Kolejna ważna informacja! Nauczyciele, którzy do końca tego roku spełnią warunki i nabędą prawa do wcześniejszych świadczeń, nie muszą odchodzić na emeryturę w tym roku. Mogą to zrobić w kolejnych latach, nie tracąc przywilejów.

EMERYTURA Z FUS

Drugi sposób to wcześniejsza emerytura na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach zFunduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS). Wtym przypadku wiek ma znaczenie i zgodnie z ustawą zwcześniejszych świadczeń skorzystają nauczycielki, które do końca 2008 r.:
ukończą 55 lat, 11
będą miały 20 stażu pracy, w tym 15 lat w oświacie,
nie można należeć do OFE - to warunek dodatkowy (jak się wpisać zOFE - napisaliśmy w akapicie wyżej).
Uwaga! Nie trzeba składać wypowiedzenia iwniosku oemeryturę. Wypłata emerytury zostanie wstrzymana do momentu, kiedy odejdziesz ze szkoły.
I właśnie w tej sprawie dostajemy najwięcej pytań od czytelniczek.
Przykład. Pani Anna jest nauczycielką, uzyskała uprawnienia do wcześniejszej emerytury. Postanowiła pracować jeszcze rok dłużej. Czy straci prawo do wcześniejszej emerytury na starych zasadach?
Nie straci! Jeżeli w tym roku spełni wszystkie wymagane do wcześniejszej emerytury warunki (wiek, staż), ale chce nadal pracować, to nie ma problemu. Może to robić bez obawy utraty prawa do wcześniejszych świadczeń. Co więcej, pani Anna nigdzie nie musi deklarować swojej decyzji. Do ZUS musi się zgłosić dopiero wtedy, gdy faktycznie będzie chciała odejść zpracy. Wtedy ZUS policzy pani Annie emeryturę na starych (obecnie obowiązujących), korzystnych zasadach. Ważna uwaga! Pani Anna musi się zgłosić do ZUS najpóźniej miesiąc przed ukończeniem 60 lat, bo później wcześniejszej emerytury nie dostanie, tylko zwykłą (wynikającą zustawowego wieku emerytalnego). Ata będzie wypłacana na nowych zasadach.
Uwaga! Do okresu zatrudnienia nie zalicza się:
okresów niezdolności do pracy i okresów usprawiedliwionej nieobecności w pracy, które przypadły od 15 listopada 1991 r. do 24 lipca 1992 r., a za które wypłacono wynagrodzenie na mocy „Karty“,
urlopu macierzyńskiego - od 15 listopada 1991 r. do 31 lipca 1992 r. - za który wypłacono wynagrodzenie,
okresów pobierania zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego, które przypadły po 14 listopada 1991 r.,
urlopów: wychowawczego, bezpłatnego, dla poratowania zdrowia i szkoleniowego.
Wszystkie wymienione tutaj okresy są brane pod uwagę przy wyliczaniu ogólnego stażu pracy. Nie uwzględnia się ich tylko jako lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (a zawód nauczyciela uznawany jest za pracę o szczególnym charakterze).

JAK DOSTAĆ EMERYTURĘ

Formalności związane z emeryturą nauczycielską są takie same jak wprzypadku pozostałych emerytur. Należy złożyć w ZUS: 11
wniosek o przyznanie emerytury (druk ZUS Rp-1), kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych (druk Rp-6),
świadectwa pracy ze wszystkich miejsc zatrudnienia,
zaświadczenia o zatrudnieniu iwynagrodzeniu (druk Rp-7),
dowody przedstawiające okres nauki w szkole wyższej (zaświadczenie z uczelni). Ważne! Sam dyplom zwyższej uczelni nie wystarczy - nie zawiera informacji o czasie trwania nauki „od - do“ (zaświadczenia wystawiają najczęściej dziekanaty),
odpis aktów urodzenia dzieci,
zaświadczenie z urzędu pracy, jeśli pobierało się zasiłek dla bezrobotnych.

CO,GDY NIE SPEŁNIAM WARUNKÓW

Wcześniejsze emerytury (na starych, korzystnych zasadach) będą wypłacane tylko osobom urodzonym między 1 stycznia 1949 r. a 31 grudnia 1968 r., które do końca 2008 r. osiągną wymagane wiek i staż pracy. W przypadku nauczycieli - tak jak wcześniej wspomnieliśmy - to 30 lat pracy (według „Karty nauczyciela“) lub według ustawy o FUS - 55 lat i 20 lat stażu.
Co czeka nauczycieli, którzy do końca 2008 r. nie spełnią wymaganych warunków? Jeśli do końca roku nie zmienią się przepisy - emerytura na ogólnie obowiązujących zasadach: wiek emerytalny 60/65 lat (kobiety/mężczyźni), bez możliwości przejścia na wcześniejsze świadczenia!

RZĄD TNIE PRZYWILEJE, ZWIĄZKI PROTESTUJĄ

Rząd chce dokończyć reformę emerytalną z 1999 r., która zakłada cięcie emerytalnych przywilejów, przede wszystkim wcześniejszych emerytur. Co roku kosztują one budżet ponad 20 mld zł. Zponad miliona osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury, przywileje ma zachować jedynie 140 tys. pracujących wnajcięższych warunkach (tzw. warunki szczególne lub oszczególnym charakterze), np. hutnicy. Zlisty zawodów uprzywilejowanych mają wypaść właśnie nauczyciele (choć poprzedni rząd PiS przewidywał prawo do pomostówek dla tej grupy). Azwiązkowcy zZNP łatwo zemerytur pomostowych nie zrezygnują ina 27 maja zapowiadają ogólnopolski strajk.
Uwaga! Więcej o nowych planach rządu na www.gazetawyborcza.pl wdziale „Poradniki »Gazety Wyborczej«“.

NOWE PLANY RZĄDU

Rząd PO iPSL zapewnia, że ma dla nauczycieli program ochronny. Jakie są jego założenia?

Gdy nauczyciel uzna, że już nie może pracować wszkole (np. ze względów zdrowotnych), będzie mógł się przekwalifikować na koszt państwa ido ustawowego wieku emerytalnego pracować winnym zawodzie np. jako księgowy czy prowadząc kursy dla bezrobotnych. Szczegóły szkoleń i przekwalifikowania się mają być omawiane na posiedzeniach Komisji Trójstronnej. Rząd jest zdania, że na takiej zmianie nauczyciele skorzystają - im więcej zarobią, tym więcej odłożą składek, atym samym ich przyszłe emerytury będą wyższe. Obecnie średnia nauczycielska emerytura to 1200-1300 zł brutto.

Wyjątek -w planach resortowych - stanowią ci nauczyciele, którym dziś do emerytury brakuje kilku lat (nie wiadomo dokładnie, ile to jest „kilka“). Będą mieli zagwarantowane odejście z pracy po ukończeniu 55. roku życia i 30 latach stażu pracy, ale nie na wcześniejszą emeryturę, tylko na specjalne 5-letnie urlopy nauczycielskie. Po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego będą mogli przejść na emeryturę.
Pomysł podoba się Jeremiemu Mordasewiczowi reprezentującemu wKomisji Trójstronnej pracodawców zPKPP Lewiatan.
- Dla zachowania w kraju spokoju społecznego wyobrażam sobie, że każdy nauczyciel, któremu brakuje dziś do emerytury 5 lat, przywileje utrzyma, choćby wpostaci urlopów - mówi.
Ile nauczyciel będzie dostawał pieniędzy na urlopie? Resort pracy jeszcze tego nie wyliczył.
-To dla nas podstawowe pytanie; jeśli będziemy dostawali po kilkaset złotych, to nikt na to się nie zgodzi -mówił Sławomir Broniarz, szef Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Uwaga!Na tym 5-letnim urlopie nauczyciel nie będzie mógł dorabiać wszkole!

Innym pomysłem na „zrekompensowanie“ nauczycielom utraty przywilejów emerytalnych jest stopniowe podwyższanie wynagrodzeń. Choć tu też nie wiadomo o ile.
Sławomir Broniarz mówi, że nauczyciele są podzieleni. Starsi, z 20-letnim stażem, chcą prawa do wcześniejszej emerytury nawet kosztem mniejszych zarobków. Młodzi natomiast zgadzają się na dłuższą pracę w zamian za wyższe pensje.
Niestety, do dziś rząd nie przedstawił nauczycielom żadnego programu reformy emerytalnej. A Związek Nauczycielstwa Polskiego nie chce dłużej czekać. Na 27 maja zapowiada ogólnopolski strajk. Jeden z głównych postulatów - utrzymanie wcześniejszych emerytur.

Źródło: Gazeta Wyborcza                                                                                    Autor: LESZEK KOSTRZEWSKI